Шинийг сэдэх бодлогын онол : Хичээл № 3 МЭДЛЭГИЙН ХҮЧ

Хичээл № 3 МЭДЛЭГИЙН ХҮЧ

МЭДЛЭГИЙН ХҮЧ

БАРШГҮЙ МЭДЭЭЛЛИЙГ БАРАХ НЬ

АРГА МЭХНИЙ АЙХТАР ЕРТӨНЦ

Бодлогыг шинжлэх явцад, түүний загварыг байгуулах, төгс төгөлдөр шийдлийг тодорхойлох, физикийн зөрчлийг илрүүлж арилгах гэхчлэн үйлдлүүд шууд шийдэлд хүргэх нь ховор биш байдаг. Гэтэл шинжилгээ дуусчаад байхад зөрчлийг яаж арилгах нь тодорхойгүй байх удаа бас байдаг. Энэ тохиолдолд “хүнд их буугаар бут авч” – техникийн арга болон физикийн үйлчлэлийг хэрэглэх хүснэгтийг багтаасан ШинэСАЛ – ын мэдээллийн санг ашигладаг.

Бодлогыг итгэлтэйгээр бодохын тулд зохион бүтээгчдэд хэмжээлшгүй их мэдээлэл шаардлагатай. Чухам ямар техникийн арга болон физикийн үйлчлэл шаардагдаж байгааг урьдчилж мэддэггүй. Иймээс зарчмын хувьд бол бүхий л техник болон бүхий л физикийн тухай мэдээллийг гар доороо байлгах хэрэгтэй.

Аз болоход зохион бүтээх бодлогын олон талтайгаас үл хамааран техникийн зөрчлийн тоо нь тийм ч олон юм. Тэр нь техникийн янз бүрийн салбарын бодлогуудад тааралдах авч, нэг ижил аргаар шийдэгддэг байна. Ийм нэгэн хэвийн аргуудыг ШинэСАЛ –ын анхны хувилбараас эхлэн хайж байжээ. Техникийн бүх салбарт хамаарах маш олон тооны патент болон зохиогчийн эрхийн гэрчилгээнээс техникийн хүчтэй бөгөөд хурц 40 мянган шийдлийг түүж авсан байна. Тэднийг шинжилсний дүнд зөрчлийг арилгах 40 үндсэн аргыг ялгажээ (олон арга нь хувилбартай тул үндсэн аргуудын жинхэнэ тоо нь ойролцоогоор зуугаас давна). Мөн ямар нэгэн зөрчлийг шийдэхийн тулд аль аргыг хэрэглэвэл зохихыг харуулсан хүснэгтийг зохиож чадсан байна.

Үндсэн аргуудын жагсаалтад уламжлал болсон аргууд (хуваах, нэгтгэх, “эсрэгээр нь хийх”) мөн харьцангуй шинэ “зальжин” (объектийн оронд нь түүний гэрлэн хуулбарыг ашиглах, хортой хүчин хүчин зүйлийг хүчитгэж давах, “савааг нугалах”) арга ч байна. Зарим арга нь бодисын хэрэглээнд үндэслэсэн (хүчтэй исэлдүүлэгч, инертийн орчин), нөгөө зарим нь физикийн үйлчлэлийг ашигласан (жишээлбэл чичиргээ) байна. Ийм жагсаалт байгаа нь ч гэсэн – “ажлын багаж”- ны муугүй цуглуулга болохоор, тэгээд ч ШинэСАЛ- 71 – д орсон аргуудын жагсаалтыг багтаасан тайлбар болон жишээтэй ном Болгарт хэвлэгдсэн нь санаандгүй зүйл биш юм.

Цаашдаа яах вэ гэдэг нь тодорхой юм шиг: аргуудын жагсаалтыг нэмэх хэрэгтэй, тэгээд хүснэгтийн хэрэглэээг нь сайжруулах. Нөгөөтэйгүүр нэг сонирхолтой зүйл илэрсэн байна: төвөгтэй бодлогыг шийдэхдээ аргуудыг тусад нь биш, харин хослуулсан байна. Бодлогын дотор нь нуугдсан физикийн зөрчил нь хоёрдмол шинжтэй: “Өгөгдсөн техникийн системийн тэр хэсгийн тийм бүс нь халуун байхын зэрэгцээ хүйтэн байх ёстой (эсвэл хөдөлгөөнтэй болон хөдөлгөөнгүй)”. Хоёрдмол шинжтэй хаалгыг хоёрдмол чанартай түлхүүрээр л онгойлгоно. Хослосон аргууд (арга болон “эсрэг арга”, жишээлбэл хуваах- нэгтгэх) нь дан аргаасаа хамаагүй илүү хүчтэй байдаг. Тэгвэл хоёроос олон аргуудыг нэгтгэвэл бүр ч хүчтэй болно. Жишээ болгож эхний хичээлд өгөгдсөн бодлого 2- ыг харж болох юм. Олон давхар төмөр тортой шүүрийг бид мэддэг. Зарчмын хувьд цоо шинэ шүүр рүү шилжихийн тулд хэсэглэх (төмөр торыг хэсэг болгон хуваасан) болон нэгтгэх (үүссэн хэсгүүдийг сүвэрхэг цул болгосон) аргуудыг ашиглахад хүрснээс гадна механик схемээс цахилгаан соронзон рүү шилжиж (энэ ч бас л нэг арга), эцэст нь эрчимжүүлэх арга хэрэглэсэн байна (нүх сүвний хэмжээг өөрчилдөг болсон)... Шинэ үйлчлэл нь чухамдаа эдгээр аргуудыг хослуулснаар л биелэсэн бөгөөд аль нэгийг нь хасвал – шүүр биш болно.

Аргуудын ертөнцийн тогтоц нь маш өвөрмөц юм. Жишээлэхэд, аль ч арга нь хоорондоо эрс ялгаатай хоёр дүрстэй: бичил түвшинд болон макро түвшинд. Энд хийн төхөөрөмж ашиглах нь макро түвшнийх байна. Харин хөөс ашиглах нь саяын арга мөн боловч бичил түвшнийх юм. Хоёр объектийг нугасаар холбох нь макро түвшний эрчимжүүлэлт юм. Хэрвээ хийцийг уян хатан, хөдөлгөөнтэй болгох нь дулааны тэлэлтээр хийгдсэн бол энэ нь мөнөөх арга боловч гагцхүү бичил түвшнийх болно...

СТАНДАРТ БИШ СТАНДАРТУУД

Урьд цагт бүх бодисыг хэдэн зүйлсээс тогтдог гэж үздэг байжээ. Дараа нь химийн элементийг дангаар нь шууд хэрэглэх нь ховор, тэгээд ч хорвоогийн ихэнх зүйлс нийлмэл бодисоос тогтдог нь ойлгомжтой болсон юм. Химийн үйлдвэрлэлийн үндэс нь бас л нийлмэл бодисууд байдаг бөгөөд бүтээгдхүүнийх нь ихэнх жинг гүйлгээ бүхий хэдхэн бодис эзэлдэг: хүхрийн хүчил, сод, аммиак гэх мэт.

Нэлээд аятайхан санаа олдож байна: “гүйлгээ” сайтай байхаар аргуудын хослолыг ялгах гээд үзвэл яасан юм бэ?

Энэ санааг хэрэгжүүлэхээр урт удаан эрэл хийсэн: мянга мянган патент болон зохиогчийн эрхийн гэрчилгээг дахин ухаж үзэх хэрэг гарчээ. Гэхдээ л “гүйлгээ” бүхий хослолуудыг олсон байна. Эрэн хайгчдийн шургуу ажиллагааны шагнал нь болсон гэж болохоор эдгээр хослол нь зүгээр ч нэг “гүйлгээтэй” төдий биш харин ч бүр айхтар хүчтэй байжээ.

Янзан бүрийн аргуудаас тогтсон пирамид шиг юм үүссэн байна: дан, давхар, аргуудын хослол, “шилэгдмэл” хүчтэй аргуудын хослол. Орой руу дөхөх тусам үр ашиг нь өсч байлаа. Хүчтэй аргуудын хослол нь өөрийн гэсэн бодлогын ангитайгаа нягт уялдсан бавй. Чухам ийм учраас ШинэСАЛ- д энгийн аргууд одоохондоо даруухан байр суурь эзэлдэг юм. Тэдгээр нь илүү өндөр ашигтай тодорхой байдлыг агуулсан хүчтэй хослолуудад шахагдаж байна.

Энэ сүүлийнхийг стандартууд гэж нэрлэсэн юм. Нэр нь гэхэд л хуучин ойлголтыг тулаанд дуудаж байлаа: “ Хараач, шийдэх гэж онгодоо хүлээн, эцэс төгсгөлгүй хувилбарыг сохроор туршин үзэж байсан төвөгтэй бодлогод зориулсан яв цав томъёо энэ байна...”

Стандартууд гэдэг бол бодлогыг шийдэх ердийн нэгэн багаж төдий биш гэдгийг цохон тэмдэглэе. Өөрийнхөө ангийн бодлогын үлэмж дээд түвшний шийдлийг баталгаажуулдаг аргуудын хослолд л стандарт гэж цол олгодог юм. Жишээ болгож, зохиогчийн эрхийн гэрчилгээ №210622 авч үзье: “Их бие, индукцлэгч болон сувагнаас тогтсон индукцийн цахилгаан соронзон шахуурганы ялгаатай тал нь, шахуургын асаалтыг хөнгөвчлөх зорилгоор индукцлэгч нь шахуургын сувгийн тэнхлэгийн дагууд гулсахаар хийгдсэн”. Нэг хэсэгт нь цагираг хэлбэртэй соронзон угласан хоолой байж. Санааны гол утга нь, цагирагийг хоолойд гулсаж болохуйцаар хөдөлгөөнтэй хийсэнд оршино. Иймэрхүү мундаг бүтээлүүд зөндөө: богино хоолой гидроциклоны дагууд шилждэг (з.г № 232160), чиглүүлэгчийн дагуу – холигч(з.г. № 499939) гэх мэтчлэн. Стандарт ч томъёолж болохоор санагдана: “Хэрвээ техникийн системд хоолой, шилбэ гэх мэтэд бэхлэгдсэн нэгэн хэсэг байдаг бол, энэ хэсгийг шилбэний дагууд шилждэг болго, - ингэвэл систем илүү сайн удирдагдана”. Нөгөөтэйгүүр энэ нь хараахан стандарт биш ээ: гаралтан дээр нь өндөр түвшний техникийн шийдэл алга байна, систем жаахан сайжирсан – тэгээд л болоо.

Стандартын “шийдвэрлэгч” хүчийг үнэлэхийн тулд, стандартанд ямар ч хүндрэлгүйгээр бууж өгдөг бодлоготой танилцаж болно. Тийм нэг бодлогыг өглөө.

Бодлого 17. Зураг дээр шингэн болон зуурамтгай бодисыг шахахад хэрэглэдэг перистальт шахуурга байна. Голыг эргэхэд өнхрүүлүүд уян хоолойг хатуу их бие рүү шахаж, хоолой дээгүүр өнхрөхдөө, хоолойн дотор нь байгаа бодисыг шилжүүлнэ (бид хоосон шахуу савтай шүдний оог савнаас шахаж гаргадаг шиг л ажиллана).

Перистальт шахуурганд хамаарах олон төхөөрөмж байдаг. Зохион бүтээгчид их биений хэлбэр, хоолойны бүтээц, өнхрүүлүүдийн тоог сольдог (заримдаа өнхрүүлийн оронд шураг хэрэглэх гэхчлэн). Гэхдээ л схемийн зарчим хэвээрээ үлддэг.

Перистальт шахуурганы зарчмын хувьд цоо шинэ төрлийг бодож олоорой.

Зураг. 1

Ингэж томъёологдсон бодлого нь стандартыг мэддэггүй хүнд бол онцгой хүнд санагдах нь дамжиггүй. Шууд л үл ойлголцол үүснэ: “Одоо байгаа шахуурга нь юугаараа муу юм бэ?.. Юуг нь бодох юм бэ?..” Бодлогоо олж харах гэдэг бол зохион бүтээгчийн үүргийн нэг нь юм. Гэхдээ сургалтын зорилгоор бодлого 17 – г тусгайлан хялбаршуулан товчиллоо: “Перистальт шахуургын хоолой нь хувьсах ачаалалд өртдөг байна. Хоолойны материал цуцалтанд орж, ан цав үүсч, урагдаж байна. Яах вэ?” Одоо бол бодлогыг тодорхойгүй байна гэж гомдоллох зүйл байхгүй болсон ч гэсэн шийдэл нь олдоогүй хэвээрээ л байна: “Янз бүрийн материал турших хэрэгтэй... эсвэл хоолойнд тохирсон хэмийг олох ч юм магадгүй?..”.

Эндээ гэхэд стандартыг мэддэг хүн бол ийм бодлогыг дорхноо л бодчихно.

"МАКРО" – ООС "БИЧИЛ" РҮҮ

Стандартууд нь техникийн системийн хөгжлийн хуулиудын шууд хэрэглээн дээр үндэслэгдсэн юм. “А гэсэн төлөвд байгаа систем нь цаашдаа Б гэсэн төлөв рүү зайлшгүй шилжих ёстой” гэсэн хууль оршин байг. Энэ хууль дээр үндэслэсэн стандарт нь практик ач холбогдолтой дүрэм өгдөг: “Хэрвээ системийг А гэсэн төлөвт байгааг илрүүлвэл, бодлогыг Б гэсэн төлөвт шилжүүлэхээр тавих хэрэгтэй, тэгээд энэ шилжилт нь ингэж явагднаа гэдгийг мэд”.

Хөгжлийнхөө хязгаарт тулсан техникийн систем өгөгдсөн юм аа гэж бодъё. Түүний санаа нь төгөлдөржих нөөцөө шавхаж дууссан байна. Цаашдын өөрчлөлт нь давшгүй хүнд зүйл рүү түлхэж байна: байгалийн хуулийн хоригууд, шаардлагатай бодисын хомсдол, янз бүрийн саад гэхчлэн. Ийм мухардлаас гарах хоёр стандарт бий. Өгөгдсөн системийг нөгөөтэй нь нэгтгэж, ийм замаар цааш хөгжих боломжтой шинэ дээд систем гаргана. Энэ нь стандарт 5 юм. Жишээлбэл, далбаат онгоц уурын хөдөлгүүртэй нэгдэнэ, далбаат–уурын онгоц – тасралтгүйгээр “цэвэр уурын” болохоор хөгжиж байгаа систем үүснэ. Стандарт 9 нь тойрч гарах өөр зам санал болгоно: хэрвээ ажлын төхөөрөмж нь макро түвшинд хийгдсэн бол зайлшгүй бичил түвшин рүү шилжинэ. Өөр үгээр хэлэх юм бол хөшүүрэг, нугас зэрэг “төмөрнүүд” нь оронгоор удирдагддаг атом, молекул, ион, электрон гэх мэт хэлбэртэй ажлын төхөөрөмжөөр солигдох ёстой. Жишээ үзье, з.г. № 438327: доргиурт гироскопны ялгаатай тал нь, хэлбэлзэх цул болгож электрон болон ионыг хэрэглэсэнд оршино. З.г. №497031: керамик шүүрний хэлбэлзэл нь эсрэг пьез үйлчлэлээр хангагдана. З.г. № 424238: төхөөрөмжинд маш бага шилжилт хийхийн тулд шурагны оронд дулааны тэлэлтийг ашигласан. З.г. № 323167: Цувих булын зузааныг тохируулахдаа соронзон стрикцийн үйлчлэлийг ашигласан. Стандарт 9 – ын (мөн түүнчлэн бусад стандартын) бичиглэлд, “макро” –оос “бичил” түвшин рүү яг шилжихэд зориулсан арга болон физикийн үйлчлэлийн хослолыг харуулсан онцлох жишээнүүд хавсаргасан байдаг. Стандарт 9 –ийг мэддэг бол шахуургын тухай бодлогын голыг шууд олж харна. Сэтгэх алхам нь иймэрхүү: “Перистальт шахуурга – макро түвшний систем байна. Бодлого бичил түвшин рүү шилжилт хийхэд оршиж байгаа нь ил байна. Бүдүүлэг макро хэлбэлзлийг (хоолойны дагууд гүйх шахалтын долгио) бичил хэлбэлзлээр солих шаардлагатай. Эсрэг пьезо үйлчлэл, соронзон стрикц эсвэл дулааны тэлэлт-шахалтыг ашиглаж болох юм...” Жинэхэнэ дээ бол, з.г. №449410 нь яг ингэж шийдсэн: электродуудын цуваа бүхий пьезо керамик хоолой байна, тэдгээрийг ээлжилж залгахад нягтруулах гүйгч давалга үүсгэнэ.


Бодлого 17 нь сургалтынх байсан юм. Харин бодлого 18 бол шинэ, хараахан шийдэгдээгүй байгаа...


Бодлого 18. Зураг 2 дээр өндөр даралтын шахуурга үзүүлэв. Бат бөх их биен дотор шингэнээр дүүргэсэн бортого хэлбэртэй ажлын хоёр хөндий байна. Ажлын хөндийн тэнхлэг дагуу голууд байрлах ба голууд дээр ган тууз ороогдсон байна. Туузыг ажлын зүүн хөндийноос баруун тал руу нь нягтруулах төхөөрөмжөөр дамжуулан ороодог. Ажлын баруун хөндийн доторх чөлөөтэй эзлэхүүн багасаж даралт өснө. Ажлын хөндийнүүдийн хооронд болон голын тулгуур нь сайн нягтруулгатай үед 15 мянган атмосфер хүртэл даралт гаргаж чадна. Таны санал юу байхсан бол?

Зураг. 2

Уншигчид маань энэ удаад бодлогын гол нь юунд байгааг эхний харцнаас л ойлгосон байх: макро түвшний систем өгөгдсөн байна. Энэ систем хөгжлийн хязгаартаа хүрсэн бөгөөд давагдашгүй зөрчил тодорхой харагдаж байна. Тууз нь ажлын нэг хөндийгээс нөгөөд шилжиж байхын тулд холхивчний болон нягтруулах төхөөрөмж дэх үрэлт хамгийн бага байх ёстой. Харин шингэн гоожихгүйн тулд хамгийн их байх ёстой. Завсрын шийдэл олох гэж үр дүнгүй оролдохын оронд бичил түвшинд шилжихийг зайлшгүй шаарддаг стандарт 9- ийг ашиглая. Одоо байгаа шахуургын ажлын төхөөрөмж нь (бүлүүрийн үүрэг гүйцэтгэж байгаа ган тууз) макро түвшинд хийгдсэн – яах ч аргагүй “төмөр” байна. Бичил түвшин рүү шилжих нь гарцаагүй: ажлын хөндийг битүү хийх шаардлагатай, харин түүний доторх чөлөөт эзлэхүүнийг оронгоор удирдагддаг бичил хэсгүүдийн ажлын үр дүнд багасгана.

Анхаарлаа хандуулна уу: энэ хүртэл бид хариулт олохоор ямар ч төвөггүй явлаа. Системээ хязгаарын төлөвт шилжүүлж, цаашдын хөгжлийн шугамыг урьдчлан таамаглаж, таамаглал маань тодорхой техникийн бодлого руу хөтөлж авчирлаа... Бидний замыг стандарт 9 заасан юм (тодруулж хэлвэл – тухайн тохиолдолд техникийн системийн хөгжлийн хуулийн тухай хэрэгтэй мэдлэг). Харин одоо уншигчиддаа хариулт руу чиглэх алхмын хамгийн сүүлийнхийг танилцуулъя: ажлын хөндий дотор 30 мянга болон түүнээс дээш хэмжээний атмосферийн даралтыг тогтвортой үүсгэж чадах тодорхой нэгэн физикийн үйлчлэлийг олно. Ямар нэгэн бодисыг ажлын биетээр аваад халаалаа гэхэд тийм өндөр даралт үүсгэхгүй. Тэсрэлт ашиглах нь ердөө цохилтын даралт л өгнө. Усыг хөлдөөж даралт үүсгэдэг (хэдэн мянган атмосфер хүртэл) арга бас байдаг ч өгөгдсөн тохиолдолд арай л сул байна... Түүнчлэн шахаж байгаа шингэний хэмжээ ихээс шалтгаалж эсрэг пьезо үйлчлэл болон соронзон стрикц тохирохгүй. Яах вэ?

Стандарт 9- ийн бүрэн эхтэй танилцаагүй уншигч бол хувилбаруудыг таамгаар дэвшүүлж, нэгэн байрандаа л эргэлдэх болно. Чухам энд л шинийг сэдэх онолын мэдлэгийн илт давуу тал нь харагдана даа. Онолын нэг мехнаизмыг “гацаачихвал” – STOP, урагшлах нь алга болж байна...

БҮХЛЭЭРЭЭ ФИЗИК

Бараг бүх стандартууд нь нэг буюу хэд хэдэн физикийн үйлчлэлтэй хосолсон бүлэг аргууд байдаг. Гэхдээ ихэвчлэн бодлогыг стандартаар биш ердөө л “алхмаар” шийдэх үед сүүлчийнхийг нь ашиглахад хүрдэг байна. Иймээс л ойролцоогоор 12 мянган “физикийн” гэгдэхээр бүтээлд дүн шинжилгээ хийсний үндсэн дээр зохиогдсон физикийн үйлчлэл болон үзэгдлийн хэрэглээний хүснэгтээр ШинэСАЛ-77 нь хангагдсан юм. Хүснэгт нь бодлогын төрлөөс хамааруулан үйлчлэлийг зааж өгдөг (дулааны хэмийг хэмжих, бодисыг шилжүүлэх, холимогийг бэлтгэх болон хуваах гэхчлэн). Гэхдээ энд зөвхөн нэрийг л өгсөн байдаг. Физикийн үйлчлэлийн зохион бүтээлтийн боломжийн тухай мэдээллийг багтаасан тодорхой лавлах шаардлагатай байгаа юм. Яг ийм – “ Шинийг санаачлах бодлогод физикийн үзэгдэл болон үйлчлэлийг хэрэглээг тодорхойлогч” гэсэн нэртэй лавлахыг зохиож, 1971 оноос ШинэСАЛ – ын сургалтанд ашиглаж байна.

“Тодорхойлогч” нь харахад каталогтой төстэй: физикийн үйлчлэлийг товч бичээд, хэрэглээг харуулсан жишээ дагалдаж, бусад үйлчлэл болон аргатай хослуулсанаас чухлыг нь авч үзээд, ашиглах бүтээлийн жагсаалтыг өгсөн байгаа. “Тодорхойлогч” нь цөөхөн тоогоор хэвлэгдэн, хувилж олшруулан туршилтийн журмаар шинийг сэдэх онолын сургалтад ашиглагдсан юм. Ийм лавлах нь үнэлж баршгүй ач холбогдолтой гэдэг нь амьдралаар батлагдаж чадлаа. Лавлахаа сайжруулж, нэмэх ажил тасралтгүйгээр хийгдэж байна. Цаашдаа “Тодорхойлогч” нь техникийн уран бүтээл оролддог ямар ч инженерийн ширээний ном болно гэдэгт итгэлтэй байна.

ШинэСАЛ- ын мэдээллийн хангамж – стандартууд, бооронгийн хувиргалтын хүснэгтүүд, физикийн үзэгдэл болон үйлчлэлийн хүснэгт, үндсэн аргуудын жагсаалт мөн тэдгээрийн хэрэглээний хүснэгт – энэ бүхэн нь патент болон шинжлэх ухаан-техникийн арвин их мэдээллийг шинжлэсний үндсэн дээр гарган авсан бөгөөд хэдэн үеийн шинийг санаачлагчдын туршлагын хамгийн үнэтэй болгоныг тусгаж байгаа юм. Эдгээр нь буурьтай хүч мөн юм. Гэхдээ ШинэСАЛ нь зохион байгуулалттай сэтгэлгээний хүчинд тулгуурласан. Чухам энэ хослолоор л ШинэСАЛ- ын үр дүнтэй байдал тайлбарлагдана.

ТӨГСГӨЛИЙН ОРОНД ХЭЛЭХ ҮГ

Эдгээр хичээлүүд нь шинийг сэдэх бодлогын онолын зарим санааг хөнгөхөн тусгасан төдий юм. Харин онолоор нухацтай хичээллэх хэрэгтэй, бүх л онолын адилаар.

Олон хотуудад техникийн уран бүтээлийн сургууль (заримдаа дээд сургууль, хүрээлэн ч гэж нэрлэж байна) ажиллаж, ШинэСАЛ- аар семинар зохиож байна. Сургалтыг “Мэдлэг” нийгэмлэг, залуучуудын холбоо, залуу мэргэжилтний зөвлөлөөс зохион байгуулцгааж байгаа юм. Москва, Ленинград, Волгоград, Горький, Днепропетровск, Харьков зэрэг олон хотод сургууль байгаа бөгөөд бүх хотыг тоолох аргагүй юм. Цөөн биш сургуулиуд үйлдвэр аж ахуйн газрын (Уралмаш-үйлдвэр, Кировын үйлдвэр гэхчлэн) болон эрдэм шинжилгээний байгууллагын (жишээлбэл, Дубнагийн цөмийн эрдэм шинжилгээний нэгдсэн хүрээлэн), бас мэргэжил дээшлүүлэх хүрээлэнгийн дэргэд байгуулагдсан байна. 1978 оноос Днепропетровскийн улсын их сургуулийн оюутнууд шинийг сэдэх онолоор шүүлэг өглөө: анх удаа шүүлгийн дэвтэрт ШинэСАЛ- ын тухай тэмдэглэл хийх нь энэ. Чувашийн улсын их сургуульд жил болгон ШинэСАЛ- тай холбоо бүхий сэдвээр дипломын ажил хамгаалж байна. Минскийн радио техникийн дээд сургууль болон Запорожийн политехникийн дээд сургуульд хичээл зааж байна...

Хичээлийн үр дүн ямархуу байгаа бол?

Илэрхийлж чадах тоонууд энэ байна. Днепропетровскийн олон нийтийн сургуулийг онуудад 388 хүн төгсчээ. 1973-1978 оны төгсөгчид 1978 оны зуны байдлаар 250 орчим шинэ бүтээлийн өргөдөл өгснөөс, 180 гаруй нь зохиогчийн эрхийн гэрчилгээ авсан байлаа. Олон шинэ бүтээл нь хэдийнээ нэвтэрсэн байна. Мэдээжээр, энэ тоонууд гүйцэд биш: төгсөгчид бодлогоо шийдсээр л байх болно.

Хичээлүүд ихэнхдээ 100-120 цаг байгаа: жилийн турш (долоо хоногт нэг удаа) ажлаас нь хөндийрүүлэлгүй эсвэл сарын турш ажлаас нь хөндийрүүлэн – мэргэжил дээшлүүлэх хүрээлэнд. Сонсогчдийн бүрэлдхүүн: оюутнуудаас эхлээд (туршилтын журмаар бүлэгт заримдаа сурагчидийг ч авдаг) шинжлэх ухааны доктор хүртэл байлаа. Бүх сургуульд сургалтын нэгдсэн нэг хөтөлбөрөөр сургалт явагдаж, нэгдсэн гарын авлага болон сургалт-арга зүйн заавар ашиглаж байв. Хичээл маш сонирхолтой явагдаж байсныг дурдах нь бараг л илүүц болов уу, учир нь манай уншигчид шинийг сэдэх онол гэдэг нь мэдэхгүй зүйл рүү тэмүүлсэн мэдээллийн мөрөөдлийг нарийвчлалтай хослуулсан, ямар гайхалтай шинжлэх ухаан гэдгийг хэдийнээ мэдэрсэн биз ээ.

© Альтшуллер Г.С., Журнал "Техника и наука", 1979, №6

СИЛА ЗНАНИЯ

Орчуулсан Т.Батууг

2009 он

start=-100 , cViewSize=50 , cPageCount=0

Сэтгэгдэлгүй байна

null

Сэтгэгдэл үлдээх



(нийтэд харагдахгүй)

(оруулах албагүй)
(HTML синтакс зөвшөөрөгдөөгүй)


(Зурган дээрх тоог оруулна уу)